"Enter"a basıp içeriğe geçin

Fransız İhtilali ve Sonuçları (1789)

XVIII. yüzyılın sonlarına doğru meydana gelen Fransız İhtilali, sadece Fransız ve Avrupa tarihinin değil, dünya tarihinin de en önemli olayları arasında yer alır. Bu önemli olay Yakın Çağ’ın başlangıcı olarak kabul edilmektedir.

Fransız İhtilali’ni Hazırlayan Nedenler

Sosyal Nedenler: Fransız toplumu, aralarında eşitsizlikler olan soylular, rahipler, burjuvalar ve köylülerden oluşmaktaydı. Soylular, devlet yönetimi (valilik, bakanlık, devlet memurluğu vs.)ve askerlikle uğraşırlar, devlete vergi vermezlerdi. Fransız topraklarının büyük bölümü bunların elinde idi. Soylulardan sonra gelen imtiyazlı sınıf olan rahipler, kilisenin zengin toprakları üzerinde lüks ve rahat içinde yaşıyorlar, vergi vermiyorlardı. Burjuvalar; şehirlerde oturan, doktor, mühendis, avukat ve tüccar gibi kişilerden oluşan sınıftı. Ekonomik durumu iyi olan ve devlete vergi veren burjuvaların, devlet yönetiminde siyasi hakları yoktu. Bu sınıf zamanla güçlenerek soylularla eşit haklar istemeye başladı.

Ülke nüfusunun en büyük kısmını oluşturan köylüler çok zor şartlarda yaşıyorlardı. Fransa nüfusunun yüzde doksanını oluşturdukları hâlde, toprakların küçük bir kısmını ellerinde bulunduruyorlardı. Özellikle vergiler bu sınıfa yüklenmişti. Askerlik yaparlar, soyluların ve rahiplerin tarlalarında çalışırlardı. Buna karşılık hiçbir hakları yoktu.

Krallık Rejiminin Baskısı: Fransa krallıkla yönetilmekte olup kral, ülkenin tek hâkimi idi. Ülkeyi soylular ve ruhban sınıfına dayanarak yönetiyordu. Halk yokluk çekerken krallar Paris yakınlarında Versay Sarayı’nda lüks ve eğlence içinde yaşarlardı. Masraflarını karşılamak için halktan zorla vergi toplarlardı. Devleti yönetenler halktan tamamen kopmuştu. Bu durum halkın memnuniyetsizliğine ve tepkisine neden oldu.

Fransız Aydınlarının Etkisi: Fransa’da XVIII. yüzyılda birçok aydın (Monteskiyö, Volter, Didero, Jan Jak Russo vb.) yetişti. Bu aydınlar aynı zamanda her türlü düşünce sisteminde akla öncülük tanıyan aydınlanma akımın da öncüleri oldular. Bunlar eserlerinde fikir ve vicdan özgürlüğünü, insan haklarını, eşitliği savunuyorlardı. Bu aydınlar Fransa’da monarşik yapının değişmesi gerektiğini savunarak ihtilalin fikrî yapısını oluşturdular.

Ekonomik Nedenler: Fransız İhtilali’nin en önemli nedeni devletin ekonomik durumunun bozulmasıdır. Fransa’nın XVIII. yüzyılda girdiği savaşlar pahalıya mal olmuş, hazine boşalmıştı. Fransa, İngiltere ile yaptığı Yedi Yıl Savaşları’ndan yenilgiyle çıkmış ve Amerikan bağımsızlık mücadelesinde İngiltere’ye karşı bağımsızlık yanlılarına destek vermişti. Bu yüzden vergiler fazlalaşmış, halk bu vergilerin ağırlığı altında ezilmişti. Sarayın gereksiz masraflarıysa artarak devam ediyordu.

İhtilalin Başlaması ve Genişlemesi

Kral bunalıma çare bulmak için Millî Meclisi (Eta Jenerö) toplantıya çağırdı. Bu meclisi kral, halktan yeni vergilerin toplanması için oluşturmuştu. Ancak bu toplantıda soylular ve rahipler ile halk temsilcileri arasında anlaşmazlık çıktı. Kralın meclisi zorla dağıtmak istemesi üzerine halk ayaklandı (14 Temmuz 1789). Halk, Bastil Hapishanesi’ni ele geçirerek buradaki tutukluları serbest bıraktı. Böylece ihtilal başlamış oldu.

Halk temsilcileri yeni bir anayasa yapma hazırlıkları için kurucu meclis oluşturdular. Kurucu meclis ilk olarak soyluların ve rahiplerin imtiyazlarını kaldırdı, “İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirisi”ni ilan etti (28 Ağustos 1789).

Fransız İhtilali’ni Gösteren Temsilî Resim
Fransız İhtilali’ni Gösteren Temsilî Resim

İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirisine göre:

  • Her insan doğuştan hür ve diğerleriyle eşittir.
  • Devlet gücü millete ait olmalıdır.
  • Sadece milletin seçtiği temsilcilerin yönetme hakkı vardır.
  • Hâkimiyet milletindir. Hiçbir kişi ve kuruluş milletçe verilmeyen bir hâkimiyeti kullanamaz.
  • Özgürlük başkasına zarar vermeyen her şeyi yapabilmektir.
  • Özgürlüğün sınırı ancak kanunla belirlenir.
  • Devletin görevi, vatandaşa hürriyetler tanımak ve onları korumaktır.

Kurucu meclis bir anayasa hazırladı. Kralın mutlak egemenliğini sınırlayan bu anayasa ile Fransa’da meşrutiyet rejimi kurulmuş oldu.

Fransız İhtilali’nin Sonuçları

Fransa’da başlayıp Avrupa’da ve daha sonra bütün dünyada önemli gelişmelere neden olan Fransız İhtilali’nin önemli sonuçları şunlardır:

  • Soylular ve rahipler imtiyazlarını kaybettiler; eşitlik, özgürlük ve adalet ilkeleri yaygınlaşmaya başladı.
  • Mutlak krallıkların yıkılabileceği görüldü. Avrupa’da mutlak yönetimler sarsıntıya uğradı.
  • İngiltere ve ABD’de görülen demokratik gelişmeler Avrupa’da da etkili olmaya başladı.
  • Milliyetçilik akımı gelişti ve zamanla bütün Avrupa’yı etkisi altına aldı. Milliyetçilik fikri imparatorlukların parçalanmasına ve millî devletlerin kurulmasına neden oldu.
  • Fransız İhtilali, getirdiği bu değişikliklerle Yeni Çağ’ın sonu, Yakın Çağ’ın başlangıcı olarak kabul edilmiştir.

Fransız İhtilali’nin Osmanlı Devleti’ne Etkileri

Osmanlı Devleti birçok milletten oluşmuştu. Milliyetçilik fikrinin yayılmasıyla Osmanlı Devleti’ndeki azınlıklar kendi millî devletlerini kurmak için harekete geçtiler. Çıkardıkları isyanlar Avrupalı devletler ve özellikle Rusya tarafından desteklendi. XIX. yüzyıl Osmanlı Devleti için “ayaklanmalar yüzyılı” oldu. Bu ayaklanmalar Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmaları için bir fırsat oldu. Avrupa devletleri milliyetçilik fikirlerini kendi ülkelerinde engellerken Osmanlı Devleti’nde teşvik etmişler, böylece Osmanlı Devleti’nin parçalanma ve çöküşünü hızlandırmışlardır.

Tanzimat Fermanı’nın ilanı, hukuk devleti anlayışının başlaması, Yeni Osmanlıların (Jön Türkler)ortaya çıkması, Kanunuesasi’nin hazırlanması ve meşrutiyetin ilanında Fransız İhtilali’nin getirdiği düşünceler etkili olmuştur.

Napolyon Bonapart’ı Avrupa’daki İhtilal Savaşlarında Gösteren Bir Tablo
Napolyon Bonapart’ı Avrupa’daki İhtilal Savaşlarında Gösteren Bir Tablo

Fransız İhtilali’nin Avrupa ve Dünya Ülkelerine Etkileri

Fransız İhtilali’nin getirdiği prensipler, Avrupa’da çok uluslu ve krallıkla yönetilen diğer devletleri rahatsız etti. İngiltere, Avusturya, Prusya ve İspanya gibi devletler ihtilal fikirlerinin yayılmaması için Fransa’ya savaş açtılar. 1793 yılından 1815 yılına kadar süren bu savaşlara “ihtilal savaşları” adı verilir. Bu savaşlar sırasında Napolyon Bonapart, Avrupa’nın büyük bir kısmını hâkimiyeti altına aldı. Napolyon Savaşları da denilen bu savaşlar sonunda Fransa mağlup oldu (1815). İngiltere, Avusturya, Prusya, Rusya savaşın sonuçlarını değerlendirmek ve Avrupa’da bozulan sınırları ve siyasi dengeyi yeniden düzenlemek için Viyana’da Avusturya Arşidükü Metternich (Meternik) başkanlığında bir kongrede toplandılar(1815). Bu devletler Meternik sistemi adı verilen bir politika oluşturdular. Bu sisteme göre Avrupa’nın neresinde bir ayaklanma çıkarsa birlikte hareket ederek ayaklanma bastırılacaktı.

Viyana Kongresi’nde sınırların belirlenmesinde, dil, din, milliyet unsurları dikkate alınmadı. Bu nedenle Avrupa’da barış ve huzur sağlanamadı. Fransız İhtilali’nin yaydığı düşünceler, Avrupa devletlerinde 1830 ve 1848 yıllarında ihtilaller yaşanmasına neden oldu.

5 Yorum

  1. odevvebilim odevvebilim

    harikaydı çok teşekürler

    • darKLord darKLord

      Faydalı olabildikse ne mutlu bize. İlginize teşekkür ederiz.

  2. purplegırl purplegırl

    makalenin yazarını paylaşabilir misiniz?

    • Tarihçi Tarihçi

      Dr. Çetin SUNGUR’un Fransız İhtilali ve Sonuçları başlıklı yazısından derlenmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.